ENGAGEMENT - JEANNE VAN HEESWIJK EN HET FREEHOUSE PROJECT

BLOG BIJ HET EINDEXAMENTHEMA VWO 2015: 'ENGAGEMENT'

Jeanne van Heeswijk is bijzonder sociaal betrokken én beeldend kunstenaar. Die combinatie zorgt voor verrassende projecten. Zo ontwikkelde zij samen met de architect Dennis Kaspori het project Freehouse. Freehouse maakt deel uit van een groter project waarmee Rotterdam de overstap wil maken van werkstad naar cultuurstad. Het Freehouse project werd bedacht voor de Afrikaanderwijk.

Jeanne van Heeswijk

Het uitgangspunt voor dit project is een bestaand model dat uit de middeleeuwen stamt. Een Freehouse of Freihaus was in de middeleeuwen een plek binnen de muren van de stad waar buitenstaanders die uitgesloten waren van de sociale en politieke structuren tóch een eigen ruimte kregen omdat ze een belangwekkende bijdrage leverden aan de stad.

Afrikaanderswijk

In Rotterdam werden rond 1900 in een snel tempo wijken aangelegd waar havenarbeiders gehuisvest konden worden. Dit was nodig omdat er nieuwe havens waren uitgegraven en er veel havenarbeiders uit andere provincies naar Rotterdam verhuisden. Een van deze wijken is de Afrikaanderwijk.

Foto: J.F.H. Roovers / Uitgeverij Voet

Gastarbeiders

De Afrikaanderwijk was een van de eerste wijken in Nederland waarvan de meerderheid van de bewoners van allochtone afkomst was. Dit kwam omdat er in de jaren '70 werknemers uit andere landen werden aangetrokken om het veelal zware en vieze werk in de havens te verrichten. Het waren de zogenaamde gastarbeiders. Nog steeds is de Afrikaanderwijk een levendige buurt waar bewoners uit verschillende culturen samenleven.


Kinderen in de Afrikaanderwijk, Rotterdam 1979

 

IN HET KADER VAN HET FREEHOUSE PROJECT ONDERZOCHT JEANNE VAN HEESWIJK WELKE KWALITEITEN IN DE ROTTERDAMSE AFRIKAANDERWIJK AANWEZIG WAREN.

Ze interviewde daarvoor ondernemers, buurtbewoners en onderwijsinstellingen. De bedoeling daarvan was het in kaart brengen van de mogelijkheid om aanwezige capaciteiten en ondernemerschap samen te brengen. Jeanne van Heeswijk wilde hiermee de betrokkenheid van de bewoners, ondernemers en gebruikers van de Afrikaanderbuurt stimuleren. Ook wilde ze in de wijk een cultureel bewustzijn creëren en dat zichtbaar maken in de openbare ruimte.

Markt

Met de openbare ruimte worden plekken bedoeld waar het publieke leven plaatsheeft. Traditiegetrouw is de markt een plaats waar het openbare leven zich afspeelt. Dat geldt ook voor de Afrikaandermarkt. Deze markt is het hart van de Afrikaanderwijk. Twee keer per week wordt er een dagmarkt gehouden waar artikelen uit verschillende culturen worden verkocht aan de buurtbewoners.

Openbare ruimte

Jeannne van Heeswijk vond dat de mogelijkheden van deze publieke ruimte niet optimaal werden benut en dat de Afrikaandermarkt wel een oppepper kon gebruiken. Ze bedacht daarvoor samen met kunstenaars en de marktkooplieden kleine veranderingen die ze stapje voor stapje doorvoerde.

De sieradenkraam werd bijvoorbeeld heel anders en vrolijk ingericht waardoor de kraam er aantrekkelijker uitzag. Dat kwam de omzet van de kettingenverkoper zo ten goede dat de andere marktkooplieden ook wel zo'n leuk ingerichte kraam wilden. Ook bedacht Jeanne van Heeswijk een kraam waar van overgebleven groente soep werd gemaakt die vervolgens werd uitgedeeld aan de marktbezoekers.

Jeanne van Heeswijk noemt dit onderdeel van het project De Markt van Morgen. Om alles voor elkaar te krijgen moest ze de strenge marktregels overtreden. Ze kreeg dan ook regelmatig geldboetes opgelegd, maar dat had ze er graag voor over.

In dit filmpje vertelt Jeanne van Heeswijk vertelt over het project Freehouse en legt ze uit wat ze aan de Afrikaandermarkt heeft veranderd.

Freehouse

Andere (deel)projecten van Freehouse waarmee het cultureel ondernemerschap in de Afrikaanderwijk gestalte kreeg zijn het Wijkatelier, de Wijkkeuken en de Wijkwinkel. In het atelier en de keuken werken buurtbewoners samen met ontwerpers en kunstenaars aan het maken van nieuwe producten die vervolgens in de Wijkwinkel worden verkocht, maar die ook het hele land door en soms zelfs naar het buitenland gaan.

Jeanne van Heeswijk vindt het belangrijk dat mensen zeggenschap krijgen over hun eigen leefomgeving. Ze heeft vijf dingen bedacht die daarvoor noodzakelijk zijn; zelfpresentatie, zelfproductie, zelforganisatie, zelfbeschikking en zelfontwikkeling.

Freehouse Rotterdam

FREEHOUSE AFRIKAANDERWIJK

Rotterdam designprijs

In 2011 werd Jeanne van Heeswijk met het project Feehouse genomineerd voor de Rotterdam designprijs. In dit filmpje vertelt ze nog een keer over het project en kun je zien hoe er in het wijkatelier kleding wordt gemaakt en wat voor mooie taarten er in de wijkkeuken worden gebakken.

De laatste tweeëneenhalf jaar werkt Jeanne van Heeswijk ook samen met bewoners van de wijk Anfield en Breckfield in Liverpool aan een soortgelijk project. Het project heeft de naam 2Up 2Down/Homebaked gekregen. Wil je hier meer over weten dan kun je op de website van Jeanne van Heeswijk kijken. Dan zie je ook de grote hoeveel projecten die zij al vanaf 1993 heeft ondernomen en hoeveel mensen daarbij betrokken zijn.

 Uit alles blijkt dat Jeanne van Heeswijk enorm bevlogen is en met recht een geëngageerd kunstenaar kan worden genoemd.

0 video's