De schoonheid van tijdelijke onderkomens

Bij het eindexamenthema havo 2016 : ‘SCHOONHEID’.

Verscholen in het bos, niet ver van de zee, is een aantal fleurige tenten en hutten te zien.  Ze zijn gebouwd van allerlei afvalmateriaal; hout, karton, zeil en plastic. Daarover heen zijn gekleurde dekens gedrapeerd. Het gefilterde licht schijnt door de bomen. Het is van een sprookjesachtige schoonheid. Dat was het beeld dat documentair fotograaf Henk Wildschut zag, toen hij in 2005 voor het eerst naar het vluchtelingenkamp in Calais ging om daar te fotograferen. 

Henk Wildschut, uit de serie 'Shelter', 2007

Natuurlijk wist Henk Wildschut dat achter dit tafereel een drama schuilging. De zelfgebouwde tenten en hutten, die hij zo mooi vond, waren immers gebouwd door illegale immigranten en bedoeld voor tijdelijke bewoning. Ze hoopten ooit het kanaal over te kunnen steken omdat ze naar Engeland wilden, het land van hun toekomstdroom. Ze waren gevlucht onder erbarmelijke omstandigheden en wilden daar een nieuw bestaan opbouwen. 

Al eerder was Henk Wildschut in een vluchtelingenkamp in dit gebied. Dat was in 2001, in Sangatte, vlakbij Calais. Toen waren hier mensen die de oorlog in Kosovo waren ontvlucht. Ook zij wilden naar Engeland. De toenmalige president van Frankrijk, Sarkozy, liet de kampen ontruimen, omdat hij het probleem onzichtbaar wilde maken. Maar ook al was het probleem nu minder te zien, het was niet verdwenen en bleef bestaan. De vluchtelingen begonnen op andere plekken gewoon opnieuw met het bouwen van hutten en tenten. In de bossen van Calais ontstonden allemaal kleine nieuwe kampjes.

Henk Wildschut, uit de serie 'Shelter', 2007

Henk Wildschut is in zijn werk altijd op zoek maatschappelijk problemen die eigenlijk aan het oog onttrokken zijn, maar wel degelijk bestaan. Dus toen hij hoorde van de kleine nieuwe kampen vertrok hij in 2005 opnieuw naar Frankrijk. Toen hij de kampen zag, was de eerste reactie van Henk Wildschut dat hij het echt heel mooi vond. Hij zag de schoonheid van de hutten, maar ook het drama van wat er aan de hand was. Meteen wist hij dat hij over het vluchtelingenkamp van Calais een verhaal wilde vertellen. Maar eerst wilde hij het onderzoeken en doorgronden. Hij ging op zoek naar andere plekken in de wereld, waar mensen kortstondig verblijven en op zoek zijn naar de volgende stap in hun toekomstdroom. Hij noemt dat transitplekken. 

Henk Wildschut, From jungle to City, 2015

Henk Wildschut ontdekte tijdens zijn bezoeken aan de transitplekken, dat mensen vaak heel veerkrachtig zijn en in staat zijn het in moeilijke omstandigheden toch gezellig te maken. Henk Wildschut had dit niet verwacht, maar vond het ook wel logisch. Waarom zouden mensen die in moeilijke omstandigheden verkeren de hele dag alleen maar huilen? De menselijke behoefte om het bestaan vorm te geven is heel groot. Door hun hun tijdelijke onderkomens op te fleuren, hervonden de vluchtelingen hun menselijke waardigheid. 

Calais, februari 2006 © Henk Wildschut

In de vluchtelingenkampen zag Henk Wildschut dat mensen mooie siertuintjes rondom hun tent of hut hadden aangelegd. Ook van binnen was het vaak gezellig gemaakt en zag het er mooi opgeruimd uit. Hij legde dat wat hij zag vast in foto’s. Door zijn onderzoek ontdekte hij ook dat het beeld van vluchtelingen in de media vaak heel clichématig wordt weergegeven. Hij richtte zich bewust niet op het in beeld brengen van hartverscheurende persoonlijke verhalen. Hij noemt zichzelf ‘beeldmaker’ en wil ook de andere kant laten zien. Hij wil laten zien dat mensen heel veel kracht hebben en niet snel de moed verliezen.

© Henk Wildschut, 2015

Steeds keerde Henk Wildschut naar Calais terug. Hij vond dat op deze plek het meest duidelijk te zien was wat er met vluchtelingen gebeurde. In 2012 was hij daar ook. Dat was in een periode dat er niet zoveel tenten waren. Later veranderde dat weer, het is een constante beweging. Hier vertelt hij over zijn bezoek. 

Het vluchtelingenkamp in Calais wordt ook wel de Jungle van Calais genoemd. Sommigen immigranten zijn al tien jaar onderweg een wonen al heel lang in tijdelijke onderkomens. Het kamp werd alsmaar groter, het had zich ontwikkeld tot een soort ministad. In de zomer van 2015 woonden ongeveer zes- tot zevenduizend migranten in het kamp.  Er waren winkelstraten, eettentjes, kappers, een badhuis, een school, een theater, een bibliotheek en zelfs een kerk. 

Henk Wildschut, Calais, Eritrees Orthodox church, July 2015

Inmiddels is het kamp met bulldozers ontruimd en grotendeels verdwenen. Luchtfoto’s laten goed zien hoe het kamp eruit zag voor de ontruiming en hoe het nu weer gewoon landschap is. 
Toen Henk Wildschut na de ontruiming terugkeerde, werd hij daar heel treurig van. Het kamp was verdwenen en de illegale immigranten zouden weer op zoek moeten gaan naar een nieuwe plek. Ze zijn veerkrachtig en geven hun droom nooit op. Opnieuw herinnerde hij zich weer hoe groot de  ellende was die hij hier de eerste keer aantrof en hoe hij tegelijkertijd getroffen werd door de schoonheid van die zelfgebouwde tijdelijke onderkomens. 

Van de fotodocumentaire die Henk Wildschut de afgelopen tien jaar over dit onderwerp maakte, is in het Foam de tentoonstelling ‘Calais-From Jungle to City’ te zien t/m 5 juni 2016.

1 video's