BIJ HET EINDEXAMEN-THEMA VWO 2017: VOORBEELDIG

Blog van Anja Marbus bij de aflevering: voorbeeldig uit de serie Crash Course Kunst. Korte video's bij de eindexamens van 2017.

Maarten Baas en brandende stoelen

Je moet wel lef hebben als je voor je afstudeerproject aan de prestigieuze Design Academy Eindhoven chique meubilair in de fik steekt en het daarna een paar epoxy-laagjes geeft, om de meubels vervolgens als geheel nieuwe ontwerpen te presenteren. Toch is dat precies wat Maarten Baas deed en hij werd er nog wereldberoemd mee ook. Hij noemde zijn afstudeerwerk ‘Smoke’.

Maarten Baas - Smoke vintage

Nu moet gezegd worden dat het in brand steken en laten verkolen van de meubelstukken, absoluut geen onbezonnen actie was. Er was door Maarten Baas van tevoren goed over nagedacht. Hij vond én vindt, dat er te veel belang wordt gehecht aan perfectie. Alles moet altijd maar mooi, glad en precies zijn. Hij vindt dat saai en voorspelbaar. Met zijn afstudeerproject wilde hij juist het tegenovergestelde laten zien en aantonen dat iets dat aangetast en juist imperfect is, óók mooi kan zijn.

Maarten Baas - Smoke vintage

Maarten Baas werd in Duitsland geboren, maar groeide op in Nederland. In 1996 ging hij naar de Design Academy Eindhoven om ontwerper te worden. Nog tijdens zijn studie werd zijn allereerste ontwerp in productie genomen. Het was een kandelaar met de naam ‘Knuckle’. Dat was natuurlijk eervol. Hij studeerde ook nog korte tijd aan de Polytechnische Universiteit in Milaan, om uiteindelijk met het project ‘Smoke’, zijn studie in Eindhoven te voltooien.

Maarten Baas - Where there's smoke. Foto Bas Princen

Meteen na zijn afstuderen presenteerde hij samen met andere afgestudeerden van de Design Academy Eindhoven, zijn werk op de ‘Salone del Mobile’, een belangrijke internationale meubelbeurs in Milaan. Onmiddellijk trok hij met de zwartgeblakerde meubels wereldwijd de aandacht. Alle kranten en tijdschriften schreven erover. De Washingtonpost schreef; “Iedere generatie probeert los te breken van het verleden, maar slechts weinig ontwerpers zijn brutaal genoeg om hun cultuur te vernietigen in een poging hem te verbeteren”.

Binnen de kortste keren buitelde iedereen over hem heen en kreeg hij veel opdrachten. Zo vroeg de vooraanstaande ontwerper Philippe Starck aan Maarten Baas een aantal antieke stoelen te verbranden voor de inrichting van een hele dure kristalfirma in Parijs. En ook was er de bekende galerie Murray Moss in New York, die Maarten de opdracht gaf een aantal spiksplinternieuwe 20e-eeuwse designklassiekers op dezelfde manier te bewerken als de meubels van zijn afstudeerproject. Dat was wel even andere koek natuurlijk. Het ging er nú om beroemde meubelontwerpen die op zich ‘af’ waren en dus ‘perfect’, op zo’n manier te verbranden, dat er een nieuw en waardevol ontwerp uit ontstond.

Maarten Baas - brandende stoel

Allerlei meubels, zoals de overbekende stoel van Rietveld of een bekende eikenhouten stoel van Gaudi, werden met een gasbrander bewerkt, waarna ze met epoxy werden afgewerkt. De eindresultaten werden in chronologische volgorde tentoongesteld.

Je kunt je natuurlijk afvragen of het voor een designer wel in orde is, om peperdure stijliconen uit de designgeschiedenis in lichterlaaie te zetten. Maarten Baas vond het juist getuigen van respect. Hij zag het als voortborduren op een bestaand ontwerp en vond dat hij ervoor zorgde dat deze klassiekers weer onder de aandacht van het publiek werden gebracht. Ook collega ontwerpers reageerden voor het merendeel enthousiast. Een van de ontwerpers van wie een stoel werd verbrand, voelde zich zelfs vereerd. Het was dus al met al een geslaagd project.

Maarten Baas - Rietveld smoke chair. Foto Maarten van Houten

Het verbranden en laten verkolen van de meubels is overigens een zorgvuldig proces. Het moet goed gecontroleerd worden. Allereerst wordt het meubel met een gasbrander zó bewerkt dat het op de juiste plaatsen vlam vat. Sommige delen moet blijven smeulen, maar de constructieve delen, zoals de stoelpoten mogen absoluut niet stuk. Anders kun je er niet op zitten en het is wel de bedoeling dat het meubel gebruikt gaat worden. Daarom staat de brandblusser altijd paraat. Als het goed gelukt is, gaan er een paar transparante lagen epoxy overheen, zodat het verbrande karkas stevigheid krijgt en niet verpulvert. Daarna wordt het meubel afgewerkt met zijdeglans. Kijk maar…

Maarten Baas heeft veel succes met zijn Smoke serie. Marcel Wanders nam een stoel en kroonluchter op in de collectie van zijn Amsterdamse galerie en winkel ‘Moooi’, waar ze te koop zijn.

Beroemdheden zoals Brad Pitt, Kate Moss en John McEnroe hebben een stoel van Maarten Baas in de huiskamer staan.

Maarten Baas - Smoke Chair en Smoke kroonluchter. Foto credits: Moooi

Op verzoek van het Groninger Museum verbrandde hij een aantal meubels uit de 19e-eeuwse collectie, die een beperkte cultuurhistorische waarde hadden en daarom nooit getoond werden. Dankzij de ingreep van Maarten Baas werden het weer museumstukken. Dat was dus een verbetering ten opzichte van de eerdere staat van de meubels, toen ze alsmaar in het museumdepot verstopt zaten.

Behalve Smoke heeft Maarten Baas héél veel andere dingen gemaakt en ontworpen. Zoals bijvoorbeeld `Grandfathers Clock’ in het Rijksmuseum, waar iemand in lijkt te zitten die steeds de wijzer uitveegt en met viltstift de wijzer op de volgende minuut tekent. Het maakt deel uit van een serie vergelijkbare klokken met de titel ‘Real Time’.

Ook ontwierp hij een serie speels uitziende meubels met de titel ‘Clay’. Dit omdat ze letterlijk met klei gemaakt zijn. Eigenlijk is alles wat Maarten Baas maakt speels. Hij zegt dat hij er ook niet al teveel bij nadenkt en gewoon zijn intuïtie volgt. Hij maakt waar hij zin in heeft. Hier kun je luisteren naar een fragment uit het programma ‘ Open Kaart’ van de VPRO, waar hij over zichzelf en zijn werk vertelt.

Als je alles weleens in het echt wil zien kun je naar de grote overzichtstentoonstelling ‘Hide and Seek’ in het Groninger Museum. Het belangrijkste werk van Maarten Baas van de afgelopen 15 jaar is hier te zien. Ook de meubels uit de serie Smoke.

En via deze Dutch Profiles video kom je nóg meer te weten over Maarten Baas:

3 video's