BIJ HET EINDEXAMEN-THEMA VMBO 2017: DROMEN

Blog van Anja Marbus bij de aflevering 'Dromen van een betere wereld' uit de serie Crash Course Kunst. Korte video's bij de eindexamens van 2017.

Dromen van een betere wereld: Joris Laarman

Wie droomt er nu nooit van om dingen uit te vinden die de wereld kunnen verbeteren? Al is het maar om het leven in de toekomst gemakkelijker en mooier te maken. De zelfrijdende auto bestaat bijvoorbeeld al. En robots zijn bijna niet meer weg te denken. Weet je dat je zelfs een robot kunt huren? Bijvoorbeeld Pepper, een gezelschapsrobot. Ook zijn er 3D printers die bijna alle voorwerpen kunnen maken, die je maar bedenkt. Het ligt er maar aan welk materiaal je erin stopt. Zelfs lichaamsdelen en organen kunnen worden geprint. Iemand die veel belangstelling heeft voor al deze ontwikkelingen en zelf ook nieuwe dingen uitvindt, is ontwerper en kunstenaar Joris Laarman.

Toen Joris Laarman een klein jongetje was, fantaseerde hij veel. Omdat hij opgroeide op het platteland, was er niet veel afleiding en had hij alle tijd om dingen te bedenken. Na de middelbare school besloot hij naar de Design Academy Eindhoven te gaan, waar hij in 2003 Cum Laude afstudeerde.

Met zijn afstudeerontwerp werd hij meteen beroemd. Hij ontwierp een radiator die er door zijn krullerige uiterlijk meer uitziet als een wandversiersel, dan een verwarmingselement. Hij noemde het ontwerp ‘Heatwave’. Behalve een mooi ontwerp, is de radiator ook in praktische zin een goede uitvinding. Door de metalen krullen heeft het meer oppervlakte, waardoor het element meer warmte afgeeft dan een rechttoe-rechtaan radiator. Doordat het ontwerp internationaal veel aandacht kreeg en in productie werd genomen, verdiende Joris Laarman genoeg geld om een studio te openen. Dat deed hij samen met zijn vriendin Anita Star. De studio kreeg de naam Joris Laarman Lab.

Heatwave

Joris Laarman houdt zich bezig met 'Design Fiction'. Dit is een ontwerpmethode die gebruik maakt van fantasieverhalen, waarin toekomstscenario’s verwerkt zijn. In zijn ontwerpen en objecten probeert hij futuristische gedachtespinsels en ideeën vorm te geven. Hij zoekt naar nieuwe materialen en maakt gebruik van robottechnieken. Hiervoor werkt hij samen met wetenschappers en ingenieurs. Het Joris Laarman Lab lijkt soms meer op een scheikundig laboratorium dan op een ontwerpstudio. Er lopen mannen in witte pakken rond en er borrelt en gist van alles.

Hij doet veel spannende uitvindingen. In samenwerking met Universiteit Twente maakte hij een lamp van levende cellen. Hij gebruikte daarvoor gemodificeerd (=veranderd) genetisch materiaal van vuurvliegjes. Biotechnologische ontwikkelingen maken dit soort toepassingen mogelijk. In het donker stralen de cellen van vuurvliegjes een groenig licht uit. Dat komt door een bepaald enzym, dat luciferine wordt genoemd. De lamp met de naam ‘Living Half Life Lamp’, is dus niet zomaar een voorwerp, maar een levend organisme dat verzorgd moet worden. Eigenlijk net zoiets als een huisdier.

Living Half Life Lamp

De natuur brengt Joris Laarman wel op meer ideeën. Via een Duitse professor die onderzoek doet naar de groeistructuren bij bomen, ontdekte hij dat bomen op plekken waar ze het meest kwetsbaar zijn, extra groeimateriaal aanmaken. Bomen zijn zelfs in staat om op die manier breuken te voorkomen of te herstellen. Dat bracht hem op het idee om volgens deze principes een stoel te ontwerpen. Hij liet de computer uitrekenen waar de stoel de meeste draagkracht zou moeten hebben. De stoel met de naam ‘Bone Chair’, maakte hij aanvankelijk in aluminium, maar later ook in andere materialen. De stoel is niet alleen heel sterk en duurzaam, maar ziet er ook nog eens mooi en kunstig uit. Dat vond een aantal museumdirecteuren duidelijk ook en de stoel werd dan ook wereldwijd aangekocht.

Bone Chair

Iets anders wat hij bedacht was hoe meubels gemaakt kunnen worden van voxels. Een voxel is een soort pixel, maar dan met volume. Het is een piepklein 3D dingetje, waarmee je kunt bouwen. Je kunt ze een bepaalde moleculaire eigenschap geven, zodat het een minirobot wordt. Zo kan bijvoorbeeld een tafel zichzelf via een computerprogramma in elkaar zetten. Hij denkt dat je in de toekomst meubels die met voxels zijn gebouwd, met een nieuw computerbestandje zó weer in iets anders kunt veranderen. Het klinkt een beetje ingewikkeld, maar hier wordt het uitgelegd.

Met robotarmen een voetgangersbrug in 3D printen

In zijn studio bedenkt Joris Laarman ook heel nieuw materiaal. Zo ontwierp hij samen met wetenschappers een cellulose-spons. De cellulose wordt uit papier gedistilleerd en de vezels worden omgezet in een soort biologische kunststof. Als je de cellulose spons in het water stopt gaat het uitdijen. Net zoals sommige sponzige speelgoedmonsters, die gaan groeien als je ze in een glas water doet. Alleen wordt dit materiaal hard als het eenmaal is opgedroogd. Zijn idee is om met dit materiaal meubels te maken, die je in een kleine en lichte vorm mee naar huis kunt nemen en eenmaal thuis, met water groter kunt laten worden.

In Amsterdam wil hij nog dit jaar, 2017, met robotarmen een voetgangersbrug in 3D laten printen. Hij richtte hiervoor een extra bedrijf op met de naam MX3D. Dat is spannend en hij leert er veel van. Hij denkt dat het in de toekomst mogelijk is om bijna alles door robots te laten bouwen. Hier vertelt hij erover.

Met robotarmen een voetgangersbrug in 3D printen

Soms vindt hij het een beetje beangstigend wat er allemaal mogelijk is. Wat als kennis in verkeerde handen komt of robots slimmer worden dan mensen? Of bio-hackers die met slechte bedoelingen synthetische virussen gaan maken? Met de technologieën die nu bestaan en in ontwikkeling zijn, kun je zowel de wereld vernietigen als verbeteren. Gelukkig doet Joris Laarman het laatste.

In deze video uit de serie Dutch Profiles, kom je nog meer over hem te weten. En als je graag op de hoogte wil blijven, kun je hier kijken.

3 video's

  • Joris Laarman - Makerchair

    In de serie Makerchairs van Joris Laarman verkent hij de mogelijkheden van verschillende technieken in combinatie met puur handwerk.

  • Dutch Profiles: Joris Laarman

    Joris Laarman is een van de sleutelfiguren in de huidige golf van ontwerpers die het interessante gebied verkennen waar uiterst geavanceerde technologie en ouderwetse schoonheid samenkomen.

  • Crash Course Kunst: Dromen - Dromen van een betere wereld

    Presentator Ischa Havens gaat aan de hand van verschillende kunstenaars in op de eindexamenthema's van de kunstvakken. In deze aflevering staan kunstenaars centraal die met hun ontwerpen willen bijdragen aan de wereld van morgen.