BIJ HET EINDEXAMEN-THEMA HAVO 2017: MAATWERK

Blog van Anja Marbus bij de aflevering: kunst in de publieke ruimte uit de serie Crash Course Kunst. Korte video's bij de eindexamens van 2017.

Tom Claassen en kunst in de publieke ruimte
Langs de A6, in de buurt van Almere, staan vijf kolossale olifanten. Je hebt ze vast weleens gezien als je er langsreed. Ze staan in het gras op een eigen strook asfalt. De olifanten werden gemaakt door beeldhouwer Tom Claassen. Hij deed dit in opdracht van Rijkswaterstaat. De olifanten zien er krachtig, massief en onverstoorbaar uit, opgaand in hun eigen wereld. Alsof ze er al eeuwen staan en totaal geen last hebben van het langsrazend autoverkeer.

Tom Claassen werd geboren in Heerlen en studeerde van 1984 tot 1989 aan de kunstacademie in Breda. Het allereerste beeld dat hij na zijn afstuderen maakte, was een heel groot paard van gietijzer. Hiervoor kreeg hij een opdracht van de gemeente Utrecht. De plek waar het moest komen te staan, was een voormalig slachthuisterrein.

Het waren de jaren ‘90 en in die tijd was het absoluut niet de bedoeling beeldhouwwerken te maken, waaraan je meteen kon zien wat het moest voorstellen. Het moesten abstracte beeldhouwwerken zijn, waarbij je maar een beetje moest raden wat de kunstenaar ermee bedoelde. Dat was bij dit beeld wel anders. Je kon duidelijk zien dat het een beeld van een grazend werkpaard was, met stevige schonken en paardenhoeven die stevig op de grond stonden. Aanvankelijk was dan ook niet iedereen even enthousiast. Maar toen het paard eenmaal op de plaats van bestemming stond, vond men het prachtig. Het paste helemaal bij de omgeving waarvoor het was gemaakt.

Het zijn vooral dierfiguren die hij maakt en zijn beelden zijn meestal bedoeld voor de publieke ruimte. Onder de publieke ruimte vallen parken pleinen, straten, stations en parkeerplaatsen. Kortom; alle ruimtes die voor iedereen toegankelijk zijn. Op dit moment heeft hij zo ongeveer dertig dieren gemaakt, die door heel Nederland te zien zijn. Hij vindt het heel belangrijk dat de beelden die hij maakt, goed bij hun omgeving passen. Niet alleen wat betreft het onderwerp en de vorm, maar ook het materiaal moet kloppen. Hij maakt beelden van brons, aluminium of gietijzer, maar ook wel van beton, rubber, hout of ander materiaal. Mensen willen zijn beelden vaak aanraken en hij doet zijn best om een beeld ook lekker te laten aanvoelen.

Tom Claassen werkt zijn beelden niet tot in detail uit, maar beperkt zich tot de essentie, de meest eenvoudige vorm. Het zijn gestileerde beelden, zonder al te veel poespas. Ze doen soms aan grappige stripfiguren denken. Humor vindt hij belangrijk. Mensen moeten zijn beelden wel leuk vinden en er met plezier naar kijken. Zo maakte hij vier grote vogels die op de rand van een gebouw staan. De vogels dragen lange parelkettingen, die hij samen met ontwerper Ted Noten ontwierp. Drie van de vogels kijken in een groepje naar buiten, naar het bejaardentehuis aan de overkant, maar een van hen staat een beetje apart en kijkt eigenwijs de andere kant op. Met hun parelkettingen, de mopperige blik en het rondborstige uiterlijk, lijken ze wel een beetje op oude dametjes en zouden ze zo uit het bejaardenhuis verderop, weggevlogen kunnen zijn.

Ooit heeft Tom Claassen gezegd dat hij beeldhouwer is geworden om zoveel mogelijk ruimte in te nemen. Dat lukt hem aardig, soms zelfs heel letterlijk. Voor de sluis in de Paul Hufstraat op IJburg in Amsterdam, maakte hij een gigantisch nijlpaard, dat heel precies tussen de sluisdeuren past. Hij kreeg de opdracht voor dit beeld van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Het nijlpaard is gemaakt van een speciaal soort rubber, zodat het de stoten van de aanmerende boten goed kan opvangen. Het staat met zijn poten op de bodem van het IJmeer en komt nauwelijks boven de kade uit. Als het sluiswater stijgt, steken alleen nog zijn kop en rug boven het water uit, net als bij een echt nijlpaard. Ook dit beeld past goed bij de publieke ruimte waarvoor het werd gemaakt. De bewoners zijn er dan ook blij mee. Tom Claassen wil dat ook. Hij wil dat mensen zijn beelden begrijpen en herkennen, anders vindt hij het niet leuk. Zijn kunst moet toegankelijk zijn.

Van tevoren maakt hij geen schetsen, maar begint meteen te ontwerpen met klei. Met ijzerdraad zet hij de eerste constructie op, waarna hij bolletjes klei in de gewenste vorm kneedt. Vervolgens bevestigt hij de kleistukjes aan het ijzerdraad. Als het naar zijn zin is, maakt hij een mal van zijn kleiontwerp en giet daarin een vloeibaar soort plastic, dat snel hard wordt. Als het is uitgehard haalt hij het beeldje uit de mal. Vervolgens laat hij het plastic model enorm uitvergroten. Soms laat hij dat in China doen, maar ook wel in Nederland.

Tom Claassen maakt niet alléén maar beelden van beesten. Voor een plein in Hoofddorp maakte hij een zeven meter hoog beeld dat lijkt op een uit kiezelstenen opgebouwd ‘steenmannetje’, zoals je die wel in de bergen aantreft. Het is samengesteld uit 22 op elkaar gestapelde vormen van aluminium. In deze video kun je zien hoe het beeld in elkaar wordt gezet.

Voor een van de vertrekhallen op Schiphol maakte hij ook een beeld van mensfiguren. Het zijn twee tegen elkaar zittende mannetjes en het lijkt alsof ze van vermoeidheid ter plekke slap in elkaar gezakt zijn. Ze zien eruit als zachte knuffels, maar ze zijn gemaakt van brons. Je mag er gewoon aankomen en als je zelf moe bent, er zelfs tegenaan leunen of erop gaan zitten. Dat mag trouwens bij alle beelden die hij maakt. Ze kunnen wel tegen een stootje. Dat moet ook wel als ze in de publieke ruimte staan. Wil je nog meer weten over Tom Claassen? Kijk dan naar deze video uit de serie ‘Hollandse Meesters in de 21e eeuw’.

1 video's

  • Crash Course Kunst: Maatwerk - Kunst in de publieke ruimte

    Presentator Ischa Havens gaat aan de hand van verschillende kunstenaars in op de eindexamenthema's van de kunstvakken. Wat voor rol speelt kunst in de publieke ruimte? En in hoeverre moeten kunstenaars zich aanpassen als ze werken voor een opdrachtgever?