/
Terug naar overzicht

Rembrandt? Ja, 't moet 'm zijn!

Door: Museum Boijmans Van Beuningen

Spring naar fragment...

Duur: 13:34
  • Ernst van de Wetering 00:13

    Ernst van de Wetering (1938) is een internationaal gerespecteerde Rembrandtkenner. Hij is opgeleid als kunstenaar en kunsthistoricus en vanaf het begin (1968) als onderzoeker, schrijver en redacteur betrokken bij het Rembrandt Research Project, dat als doel heeft het oeuvre van de grote Nederlandse meester in kaart te brengen. In het kader van het RRP verscheen in 1982 het wetenschappelijke naslagwerk Corpus of Rembrandt deel I, over Rembrandts eerste jaren in Leiden (1629-1631). Deel II behandelt de eerste jaren in Amsterdam (1631-1634) en deel III de periode daarna, waarin de ster van de kunstenaar rijzende is (1635-1642). In deel IV zijn alle onderzoeksresultaten verzameld over de zelfportretten en in deel V zijn kleine historiestukken aan de beurt. A Corpus of Rembrandt deel VI zal een overzicht geven van het totaal geschilderde oeuvre van Rembrandt; het is het afsluitende deel van de reeks.

  • Het onderzoek: dendrochronologie 02:48

    In 2006 buigt een team aan de Universiteit van Hamburg zich over het eikenhouten paneel waar eerst het stilleven en vervolgens 'Tobit en Anna' op is geschilderd. Conclusie: het paneel heeft 238 jaarringen waarvan de jongste uit 1592, de eik is omgehakt tussen 1599 en 1613 en kan beschilderd zijn vanaf het jaar 1611.

  • Het onderzoek: röntgenopname 02:53

    Röntgenstralen gaan door zachte materialen heen en worden tegengehouden als ze daar zwaardere materialen in tegenkomen, zoals het skelet in het menselijk lichaam. Röntgenopnamen van Tobit en Anna laten de partijen met loodwit zien, ook de stukken die met een donkere verflaag zijn afgedekt. Zo was het raam eerst groter en de muur bij het raam daardoor lichter. Bovendien wordt het stilleven dat onder de voorstelling van Tobit en Anna zit op de röntgenfoto duidelijk herkenbaar, vooral als deze een kwartslag wordt gedraaid.

  • Het onderzoek: infrarood reflectogram 02:58

    Met infrarood licht kijk je - net als met röntgenstraling - door de verschillende lagen verf heen. Het infrarode licht stuit op de koolstofhoudende materialen in het schilderij en dat betekent in de praktijk vaak dat de ondertekening (houtskool, potlood, verf) zichtbaar wordt. Met name bij de mantel en de stoel van Tobit zijn sporen te vinden van een gewaagd losse manier van tekenen die hetzelfde is als het schetsje dat Rembrandt hetzelfde jaar maakte op de achterkant van een rouwkaart.

  • Het onderzoek: verfmonsters 03:40

    Onder aan de rand van Tobit en Anna staat: Rembrandt f 1659. Dat lijkt een sterke aanwijzing voor de authenticiteit van het werk. Maar een signatuur kan vals zijn of pas achteraf zijn aangebracht. Om duidelijkheid te verkrijgen is een verfmonster genomen van boven naar onder, dwars door de verschillende verflagen heen. Het monster is zowel onder de microscoop als chemisch onderzocht. Het onderzoek toont aan dat alle verflagen 17e-eeuws zijn en dat de signatuur direct is aangebracht op de voorstelling, die nog maar net droog was.

  • Op de rug gezien 08:59

    Op deze ets uit 1659 verbeeldt Rembrandt het moment dat Petrus en Johannes bij de tempelpoort een invalide bedelaar genezen. De lamme is op de rug gezien en zit op een kleine verhoging, precies zoals als Anna op het schilderij. Deze overeenkomst geeft aan dat Rembrandt op dat moment geïnteresseerd is een op de rug geziene figuur en maakt het weer iets waarschijnlijker dat Tobit en Anna door de meester zelf is geschilderd, aldus Ernst van de Wetering.

  • Hoe de schilder werkt 11:48

    In de publicatie Rembrandt. The Painter at Work uit 1997 heeft Ernst van de Wetering alle in de loop van het Rembrandt Research Project opgebouwde kennis over Rembrandts werkwijze en materiaalgebruik samengevat.

Wie heeft Tobit en Anna uit de Collectie Willem van der Vorm geschilderd? In 2010 is het paneeltje natuurwetenschappelijk onderzocht, met als conclusie: het moet in het atelier van Rembrandt zijn ontstaan. Maar Jeroen Giltaij, senior conservator oude kunst van Museum Boijmans Van Beuningen en Ernst van de Wetering, hoofdonderzoeker van het Rembrandt Research Project, zijn het niet eens over de vraag wie het penseel heeft gehanteerd. Giltaij gaat uit van intuïtie en traditioneel kennerschap; Van de Wetering benadert de vraag met de waarschijnlijkheidstheorie van de wiskundige Thomas Bayes. In deze video geeft Ernst van de Wetering een reeks van argumenten die het waarschijnlijk maken dat Tobit en Anna van de hand van de grote meester zelf is.Vanaf 24 maart 2012 wordt het schoongemaakte en gerestaureerde schilderij in Museum Boijmans Van Beuningen tentoongesteld; deze video maakt deel uit van de presentatie.

Credits

Regie: Els Hoek Camera: Ruben van de Broeke Geluid: Tim van de Broeke Montage: Caroline Hoeberechts Muziek: Ronald Kool Mix: Michel van Schie