/
Terug naar overzicht

The greatest picture in the world stop

Door: Museum Boijmans Van Beuningen

Spring naar fragment...

Duur: 26:35
  • Atelier Boersma 01:31

    Annetje Boersma is zelfstandig restaurator in Rotterdam, gespecialiseerd in schilderijen uit de 15de t/m de 19de eeuw. In haar atelier werken verschillende free lance restauratoren waarvan sommigen bij haar afstudeerden. Boersma heeft enkele grote restauratie projecten voor Museum Boijmans van Beuningen uitgevoerd, waarvan sommige aan het publiek zijn getoond met een presentatie en/of publicatie. Bijvoorbeeld Het leven van Achilles, over een serie olieverfschetsen van P.P. Rubens, Meesterwerk of kopie, over twee versies van Anthonie van Dijcks Sint Hieronymus (ARTtube-video) en Tobit en Anna, een discussie tussen kenners over de authenticiteit van deze Rembrandt (ARTtube-video 1, ARTtube-video 2).Eva van Zuien is afgestudeerd in 2009, gespecialiseerd in oude kunst en sindsdien ook werkzaam als zelfstandig restaurator o.a. in het atelier van Annetje Boersma.

  • Technische fotografie 02:45

    UV fotografie wordt gebruikt omdat materialen onder UV-licht op verschillende manieren fluoresceren. Oude vernissen fluoresceren sterk (geel-groen), terwijl overschilderingen donker aftekenen omdat ze alle straling absorberen. Met een röntgenfoto kunnen alle partijen waarin loodwit voorkomt zichtbaar worden gemaakt. Een infraroodreflectogram maakt het gebruik van koolstofhoudende pigmenten (vaak de ondertekening) zichtbaar.

  • Landgoed Noorderheide 03:00

    Woonhuis Noorderheide is tussen 1938 en 1941 gebouwd door architect Frits Eschauzier op het gelijknamige landgoed in Vierhouten (Gelderland) in opdracht van D.G. van Beuningen. Het huis heeft twee parallel geplaatste vleugels aan een open binnenhof. Op het zuiden liggen in het verlengde van elkaar de woon-, werk- en eetkamer; op het noorden de keuken en de dienstvertrekken. Het huis was ooit een klein privé-museum door de kostbare kunstcollectie die er in was ondergebracht. Deze is in 1958 geschonken aan het Rotterdamse museum Boijmans, dat als dank ‘Van Beuningen’ aan zijn naam toevoegde. Tot begin 2008 hebben nazaten van D.G. van Beuningen in het landhuis gewoond. Het huis is nu Rijksmonument maar is nog steeds de plaats waar de verspreid over de wereld levende familie samenkomt. Daarnaast wordt het gebruikt als locatie voor ‘stille’ conferenties, (klassieke) concerten, lezingen en andere besloten gelegenheden. 

  • D.G. van Beuningen 03:24

    De Rotterdamse magnaat Daniel George van Beuningen (1877-1955), afkomstig uit een welgestelde familie van kooplieden en industrielen, was een daadkrachtig ondernemer. Hij maakte deel uit van de directie van de Steenkolen Handelsvereeniging, bezat een scheepswerf en verschillende andere aan de haven gelieerde bedrijven en vergaarde een fortuin. Daarnaast was hij een echte pillar of society. Zijn kunstcollectie, waartoe ook de omstreden verzameling Koenigs behoorde, was vermaard. Over het leven van D.G. van Beuningen is een boek geschreven door Harry van Wijnen, getiteld: Grootvorst aan de Maas.

  • Cook collectie 04:11

    De Amerikaanse kunsthistoricus Elon Danziger publiceerde in juli 2004 een uitgebreid artikel over de Cook collectie in Burlington Magazine (CXLVI, pp. 444-458); ook zijn website biedt informatie over de collectie en links naar bronnenmateriaal (waarvan sommige helaas niet meer werken).  

    Veel werken uit de Cook Collection bevinden zich momenteel in de National Gallery of Washington, waar ook een fotoalbum met overzichtsfoto’s van de collectie in de diverse galerijen wordt bewaard. 

  • Gosschaert en Meester van Aix 04:22

    De Hermafrodiet van Gosschaert en Jesaja van de Meester van Aix (Barthelemy d’Eyck) bevinden zich nu in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen onder respectievelijk nummer 2451 (OK) en 2463 (OK). De Drie Maria’s aan het Graf mocht aanvankelijk Engeland niet uit. Maar toen Van Beuningen met een bod kwam van 250.000 pond en de Londense National Gallery daarmee in een keer buiten spel zette, moest het exportverbod wel worden opgeheven.

  • Hal 08:39

    Vera Ryder-Cook, de oudste dochter van de derde baron (Herbert) en zus van de vierde (Francis), heeft een boek geschreven met herinneringen aan haar jeugd, getiteld: The Little Victims Play, an Edwardian Childhood, London, 1974. Op pagina 73 beschrijft ze haar wandeling door de Lange Galerij naar het orgel waarop ze moest oefenen. “With sinking heart, I leave the warm, bright lived-in part of the house and creeping through the first gallery soon find myself standing on the steps leading into the right side of the double gallery, usually called the Long Gallery. On my left, on a gilded chest, The Three Mary’s by Van Eyke, the treasure of the collection. This picture, after hair-rasing escapades during World War Two when for some time it was ‘lost’ on the Continent finished up safely in Holland in the Van Beuningen collection in Rotterdam, where it is now.”. 

  • Doughty House nu 08:50

    Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Doughty House getroffen door een bom en na de oorlog was de vierde baron, Francis Cook (die ook De Drie Maria’s aan het Graf verkocht), niet meer in staat om zijn bezit te onderhouden. Hij verkocht het grootste deel van de collectie en vestigde zich als kunstenaar op het eiland Jersey. Doughty House kwam in het bezit van de familie Metaxides, die alleen het woongedeelte gebruikte. De familie verkocht het huis aan het eind van de jaren tachtig, maar de oudste zoon, Andre Metaxides, kocht het begin jaren negentig terug; dit met het idee Doughty House, dat inmiddels tot Nationaal Erfgoed was verklaard, een culturele functie te geven en het in zijn oude glorie te herstellen. Dat is helaas tot op heden niet gelukt en daarom staat het huis sinds april 2012 te koop voor 15.000.000 pond.  

  • Verfopbouw en glacis 10:25

    Het schilderen in verschillende lagen met verschillende transparantie, is arbeidsintensief. Gewoonlijk worden de transparante verflagen aangebracht op een droge onderschildering, waarbij het glacis (de transparante laag) vetter is dan de onderliggende laag. Omdat (eventuele) penseelstreken vanuit de onderschildering door de transparante verf zichtbaar is, moet een glacis zonder penseelstreek uitvloeien. Van Eyck deed het ook andersom: eerst een glacis en dan een meer dekkende laag. Elk pigment heeft zijn specifieke eigenschappen wat dekkracht (on- doorzichtigheid) en transparantie (doorzichtigheid) betreft. Er zijn zeer dekkende pigmenten en zeer transparante pigmenten. Ook bestaan er pigmenten met een transparantie of dekkracht die er tussenin ligt.

  • Gouden stralen 12:10

    Tijdens de restauratie zijn Annetje Boersma en Eva van Zuien op een niet verwijderbare transparante laag gestuit. Deze laag is in de verfdwarsdoorsnedes herkenbaar onder UV licht en bevindt zich zowel bij de versiering van de mantels als bij de gouden stralen rechts onder de vergulding. Als de gouden decoratie op de mantel origineel is (wat mag worden aangenomen), dan zijn ook de gouden stralen origineel. Daarnaast mag geconcludeerd worden dat het schilderij nog sporen van het originele 15de eeuwse vernis van Van Eyck bevat.

  • Grote lijst 16:17

    Toen De Drie Maria’s aan het Graf na de oorlog onbeschadigd boven de grond was gekomen, besloot Van Beuningen het te laten restaureren. De bekende Belgische restaurator Jef van der Veken (1872-1964) kwam daarvoor in 1947 enkele weken over naar Landgoed Noorderheide. Van Beuningen en Van der Veken besloten het paneel niet terug te zetten in de enorme lijst waarin het uit Engeland was gekomen, en kozen voor een eenvoudig houten exemplaar, waar het nu nog steeds in is gevat. 

  • Gebroeders Adornes 21:25

    Jacob en Pieter II Adornes zijn generatiegenoten van Jan van Eyck. Ze worden geboren in de jaren negentig van de 14de eeuw en ontwikkelen een grote verering voor de plaats waar Christus gestorven, begraven en opgestaan is: Jeruzalem. In 1427 vragen zij toestemming aan de paus om in hun woonplaats Brugge een Jeruzalemkapel te mogen bouwen die gewijd is aan het Heilig Graf. Daarbij willen ze de plattegrond van de Heilig Grafkerk in Jeruzalem als uitgangspunt nemen. De paus geeft toestemming en er wordt een kapel ingericht, die later door Pieters zoon Anselmus Adornes wordt voltooid. In 1454 trekt Pieter II zich terug in het Brugse kartuizer klooster Sint Kruis. In 1470 maakt Anselmus een testament waarop twee schilderijen van Jan van Eyck voorkomen. Beide verbeelden de Heilige Franciscus die de stigmata ontvangt (nu in Turijn en Philadelphia) en beide hebben dwergpalmpjes die verder alleen op De Drie Maria’s aan het Graf voorkomen.

    De Jeruzalemkapel is nog steeds in het bezit van nazaten van Anselmus Adornes en is dagelijks te bezichtigen van 10.00 tot 17.00 uur. 

  • De weg naar Van Eyck 25:20

    De Drie Maria’s aan het Graf is gerestaureerd om te kunnen schitteren op de tentoonstelling De weg naar Van Eyck. Deze toont, behalve werken van Jan van Eyck, talloze schitterende objecten in goud en emaille, leer, hout, albast of olieverf op paneel die de jonge Jan van Eyck tijdens zijn leerjaren kan hebben gezien en die hem moeten hebben aangespoord tot de revolutie die hij in de schilderkunst teweeg heeft gebracht. Bij de tentoonstelling is een catalogus gepubliceerd met essays en uitgebreide informatie over alle tentoongestelde werken.

De Drie Maria’s aan het Graf dook omstreeks 1850 op in Antwerpen. Meteen schreef men het toe aan Jan van Eyck. Maar op de grote tentoonstelling van Vlaamse primitieven in Brugge van 1902, werd het gepresenteerd als het enige overgebleven schilderij van Hubert van Eyck, Jans mysterieuze oudere broer. Sinds de Tweede Wereldoorlog is er twijfel: Jan? Hubert? Of toch een andere schilder? In de aanloop van de grote tentoonstelling De weg naar Van Eyck in Museum Boijmans Van Beuningen is De Drie Maria’s aan het Graf opnieuw onderzocht en gerestaureerd door Annetje Boersma en Eva van Zuien. Deze video toont het restauratieproces en de bevindingen van de restauratoren over de verfopbouw en werkwijze van de schilder. Daarnaast gaat conservator Friso Lammertse op onderzoek uit; hij bezoekt drie locaties die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van het schilderij, Vierhouten, Richmond en Brugge. Daarbij komt hij voor grote verrassingen te staan.

Zie ook de ARTtube-video Alles is vreemd aan dit schilderij, over de restauratie van De Drie Maria's aan het Graf.

Deze video is gemaakt ter gelegenheid van de tentoonstelling De weg naar Van Eyck, te zien in Museum Boijmans Van Beuningen van 13 oktober 2012 t/m 10 februari 2013.

Credits

direction Els Hoek & Mostafa Heravi
scenario & production: Els Hoek
camera & edit: Mostafa Heravi
camera London: Ruben van den Broeke
sound: Ali Eskandarzadeh
music: Faarjam Saidi
chief editor: Els Hoek.