Zo leid je de kunst wereld om de tuin

Marian Cousijn, correspondent Actuele Kunst, neemt ons mee in de wereld van beroepskunstvervalser Han van Meegeren. 

Van mislukte kunstenaar via oplichter tot volksheld – dit is het bizarre verhaal van meestervervalser Han van Meegeren. Hoewel zijn prent Hertje (1921) de muren van duizenden Nederlandse huishoudens sierde (inclusief dat van mijn oma), vonden serieuze kunstcritici het werk van Han van Meegeren maar niks.

Han van Meegeren, Hertje, 1921.

Beledigd dat hij niet de erkenning kreeg die hij meende te verdienen, besloot de kunstenaar de kenners eens flink om de tuin te leiden. Dat lukte. En hoe: in 1937 kocht Museum Boymans voor een astronomisch bedrag het schilderij De Emmaüsgangers. Men was ervan overtuigd dat het om een sensationele vroege Vermeer ging – in werkelijkheid was het Van Meegerens werk.  

Han van Meegeren, De Emmaüsgangers, 1937.

In deze video zie je hoe Van Meegeren uiteindelijk ontmaskerd werd, nadat hij werd verdacht van collaboratie met de Nazi’s. 

Een goede vervalsing maken is nog niet makkelijk: schilderijen worden aan grondige echtheidstests onderworpen. Zo moet je bijvoorbeeld geen verfsoort gebruiken die destijds nog niet bestond. Ook het papieren spoor van het kunstwerk moet overtuigend zijn. Ondanks het feit dat het oplichters zijn, kunnen kunstvervalsers vaak op symphatie van het publiek rekenen. Hun misdrijf kent – zolang het onopgemerkt blijft – immers geen slachtoffers. En zodra de vervalser ontmaskerd wordt, blijkt dat de elitaire kunstwereld al die tijd de kleren van de keizer heeft verheerlijkt.

Han van Meegeren maakt een nieuwe vervalsing om te bewijzen dat hij inderdaad een neppe Vermeer aan de Nazi’s heeft verkocht, 1945.

In de film over vervalser Wolfgang Beltracchi heb je weinig sympathie voor zijn slachtoffers: schatrijke verzamelaars die hun schilderij ineens niet meer mooi vinden zodra het nep blijkt te zijn. Het gaat ze blijkbaar niet om de schoonheid van het kunstwerk, maar om de financiële waarde en de status.

Hoewel kunstvervalsers de kunstwereld kortom flink wat hoofdpijn bezorgen, blijft hun werk fascineren doordat het de constructies rondom de waarde van kunst blootlegt.

 

1 video's

  • De valse Vermeers van Van Meegeren

    Han van Meegeren was een meestervervalser, die handig wist in te springen op de wens van kunsthistorici om de ontbrekende schakel tussen het vroege en late werk van Johannes Vermeer te ontdekken.