Verslag ARTtube Academie Digging the archive

Hoe vertel je op internet op een spannende manier een historisch verhaal over kunst? Hoe kan je video of webdocumentaires inzetten om je audiovisuele archief (beter) zichtbaar te maken? Deze vragen stonden centraal op de ARTtube Academie 2017: een inspiratiemiddag over online storytelling met video en audiovisuele archieven: Diggin’ the Archive.

In deze blog lichten we een aantal van de gepresenteerde projecten uit en geven we je de belangrijkste tips en 'learnings' van de sprekers mee. Te beginnen met keynote spreker Leonieke Verhoog, conceptontwikkelaar bij de VPRO en curator van VPRO medialab. 

Voor de ARTtube Academie schetste ze drie ontwikkelingen op het gebied van storytelling: 1. Mixed Reality, 2. Op Maat (gepersonaliseerd voor het publiek) en 3. Meer dan oog en oor (zintuigelijke ervaringen). We belichten hieronder een bijzonder project in de categorie Mixed Reality: de Hololens experience van Maarten Baas' Tree Trunk Chair. Bekijk voor meer inspirerende projecten belicht door Leonieke haar blog 'The future of storytelling.'

Tree Trunk Chair, Maarten Baas

Mixed Reality - een hololens experience bij Maarten Baas
De Tree Trunk Chair die Maarten Baas ontwierp voor het Groninger Museum is pas in 2216 af. Door een mal te plaatsen in een jonge boom ontstaat na 200 jaar een stoel in de stam die vervolgens kan worden ‘geoogst’.
Hoe kan het verhaal achter dit ontwerp voor de toekomst aan het publiek van nu worden verteld? Nou, met een hololens bijvoorbeeld.

"Pas op joh, je staat in mijn hologram."

Voor de Dutch Design week creëerde VPRO Medialab met een team van radiomakers en Virtual Reality-ontwerpers een toegevoegde laag voor de stoel in wording. Met een hololens (een Virtual Reality-bril die de fysieke wereld met een extra VR-laag toont) konden bezoekers hologrammen rond de boom ontdekken. Al lopend kregen ze fictieve journaals van de toekomst te horen ‘zitten is zó 21e eeuw…’. ‘Het was geweldig om te zien hoe mensen er helemaal in opgingen,’ aldus Leonieke. ‘Op een gegeven moment hoorde ik een jongen tegen zijn vriend zeggen: “Pas op joh, je staat in mijn hologram”. Bekijk hier de video:

Nadine van Maanen van Het Literatuurmuseum en Roman Stikkelorum van digitaal bureau Vruchtvlees

Literatuurmuseum: een nieuw publiek voor een oud archief 
Hoe vorm je een redelijk ontoegankelijk archief – alleen curatoren konden erbij – om tot een laagdrempelige plek waar iedereen in kan ronddwalen? Met deze vraag klopte het Literatuurmuseum aan bij digitaal bureau Vruchtvlees. Ook was de wens een nieuw publiek te vinden en zelfs een betrokken community te vormen die het bestaansrecht van het museum zouden willen verdedigen. Uit deze wens onstond de nieuwe 'verhalen-website', waarin schrijvers, thema’s en gebeurtenissen tot leven worden gebracht aan de hand van literaire schatten.

Door het maken van online verhalen en artikelen krijgt het archief een gezicht en begrijp je als bezoeker beter wat je in handen hebt. Per onderwerp wordt een multidisciplinair team samengesteld waarmee een brug wordt geslagen tussen de archivaris en het publiek. Van belang is om per verhaal telkens een nieuwe invalshoek te bedenken, om urgentie te creëren en een passende vorm bij de inhoud en de schrijver te vinden.

Interactief videomuseum Ondersteboven in de jaren '60 en Lyangelo Vasguez

Interactief verhalen vertellen met archiefmateriaal
Lyangelo Vasquez is historicus en was voorheen werkzaam als researcher voor o.a. VPRO en NTR. Inmiddels heeft hij zijn eigen bureau Hyper Epic. Tijdens de ARTtube Academie deelde hij zijn ervaringen met de crossmediale projecten die hij mede ontwikkelde: 14-18 Nederlandse oorlogsverhalen (vijf interactieve longreads over Nederland in WOI), het online videomuseum "Ondersteboven: Nederland in de jaren zestig" en de interactieve documentaire Jheronimus Bosch, de Tuin der Lusten.

Jarenzestig.nl is collage van beeld, video en audio die je als bezoeker zelf kunt verkennen, maar je kunt je ook laten leiden door een van de tours van verschillende bekende personen. Waar je ook bent, de collage blijft altijd op de achtergrond zichtbaar, zodat je in de context van het brede verhaal blijft. De kracht van het project is dat het op een centrale plek het prachtige video-archief van de publieke omroep over de jaren '60 bijeen brengt en dat het publiek hier zelf en op verschillende manieren doorheen kan grasduinen. De kijkcijfers bleven echter wat achter, omdat de meeste aandacht uitging naar de bijbehorende televisieserie en het platform te weinig als inhoudelijk, op zichzelf staand project onder de aandacht werd gebracht.
Hoe anders was dat bij de interactieve documentaire Jheronimus Bosch, de Tuin der Lusten, hét voorbeeld op het gebied van online storytelling uit de museumwereld. De bezoeker wordt in een webomgeving meegenomen op een audiovisuele reis, waarin geluid, muziek, video en afbeeldingen bijdragen aan een verrijkte vertelling. Dit online platform doet het ook internationaal erg goed en heeft meerdere design en media awards gewonnen. Het is vanaf de start tweetalig ontwikkeld.

Webdocumentaire Ed van der Elsken door Stedelijk Museum ism Scrollytelling en De Volkskrant

Ed van der Elsken – De verliefde camera
Frederike van Dorst, senior marketeer bij het Stedelijk Museum Amsterdam en Martijn van Tol van journalistiek platform Scrollytelling vertelden over de webdocumentaires die ze hebben ontwikkeld bij de tentoonstelling over Ed van der Elsken. Het audiovisuele materiaal rond Van der Elsken is geweldig en zeer rijk: aantekeningen, audiofragmenten, advertenties, filmbeelden en natuurlijk zijn foto’s. Alles vertelt een eigen verhaal dus hoe combineer je al deze verschillende media in overkoepelende verhalen die nieuw licht laten schijnen op Van der Elsken’s werk en levensverhaal? 
De keuze voor webdocumentaires werd bewust gemaakt; als doelstelling voor deze tentoonstelling was namelijk geformuleerd om ook buiten de muren van het museum te kijken en een zo breed mogelijk publiek te bereiken. Waar anders te kijken dan online waar iedereen tegenwoordig te vinden is? Samen met Scrollytelling werd de website edvanderelsken.amsterdam gebouwd, van waaruit drie verschillende webdocumentaires over Van der Elsken te bekijken zijn, gemaakt in samenwerking met o.a. De Volkskrant (verhaal 2) en de Blikopeners van het Stedelijk (verhaal 3).

De Learnings van dit project?
• Zoek een mediapartner: zij kunnen helpen met het maken van content en met hun eigen achterban vergroot je je bereik. Voor dit project werkten we samen met de Volkskrant.
• Tijdens de tentoonstelling worden steeds nieuwe verhalen gepubliceerd. Hiermee creëren we nieuwswaarde en urgentie.
• Denk na over de duurzaamheid. De toekomst van de Ed van der Elsken webverhalen is veiliggesteld: het Parijse museum Jeu de Paume wil (een deel van) de webdocu’s gebruiken en laat ze vertalen.

Lancering videoserie Iconische Tentoonstelling door Els Hoek

Lancering verrijkte videoserie over Iconische Tentoonstellingen
Els Hoek, Conservator Educatie bij Museum Boijmans Van Beuningen en maker van de serie introduceert de splinternieuwe ARTtube-serie Iconische Tentoonstellingen van de 20e eeuw.

"Kunst is een antenne van de samenleving" 

Verschillende kunstkenners en kunstenaars zoals Carel Blotkamp, Sanneke Huisman en Zoro Feigl doken de archieven in en blikken in vijf afleveringen terug op iconische tentoonstellingen uit de vorige eeuw. Aan bod komen onder andere Bewogen Beweging in het Stedelijk Museum (1961), Sonsbeek buiten de perken (1971) en de videokunst-manifestatie Talking Back to the Media (1985). Om dat mooie archiefmateriaal ook voor het publiek beschikbaar te maken, ontwikkelde ARTtube een interactieve videospeler in samenwerking met partners Beeld en Geluid, Videodock en DOOR, het cultuurlabel van IN10.

Els Hoek: "Aan de serie ligt uitgebreide research ten grondslag. Met een groslijst van mogelijke 'iconische tentoonstellingen' ben ik met filmmaker Rosa Boesten en producente Margita van Vugt het beeldarchief van het Instituut van Beeld en Geluid ingedoken. De bestaande footage hebben we hergebruikt in een nieuw verhaal. De verrijkte omgeving biedt de kans meer en langere fragmenten uit het archief te zien en meer precieze kennis te vergaren.”

Learnings: wat zijn de do’s en de don’ts bij het maken van een 'verrijkte' video?
• Je kunt eindeloos verrijkingen toevoegen, is dat geen gevaar? We wilden rond deze video’s zoveel mogelijk van het originele archiefmateriaal laten zien, maar het moet wel overzichtelijk blijven. Kies verschillende media (film, audio, tekst, afbeeldingen) en verschillende perspectieven.
• Duik eens het archief van Beeld en Geluid in om te ontdekken wat er is. De medewerkers kunnen je helpen bij het zoeken naar materiaal, en bij het regelen van de rechten op fragmenten. Hier betaal je overigens wel voor.
• Alle musea die zijn aangesloten bij ARTtube kunnen vanaf nu ook gebruikmaken van deze player. Neem contact op met ARTtube als je meer informatie wilt!

Workshops Verrijkte video, Auteursrecht en Conceptontwikkeling

Na de projectpresentaties en de lancering van Iconische Tentoonstellingen van de 20e eeuw was er een korte pauze. Daarna gingen de deelnemers uiteen in drie verschillende groepen voor drie interactieve workshops: Auteursrecht en digitale cultuur door Kennisland; Verrijkte video door Beeld en Geluid & ARTtube en Conceptontwikkeling door DOOR/IN10.

Een aantal learnings uit de workshops:
De wetten en regels rond auteursrecht en beeldrecht zijn complexe materie. Wil je alles goed doen, dan vraagt elk beeld/elke video afstemming met de maker(s) en andere rechthebbenden, zoals geportretteerden, kunstenaars, muziekproducent etc. Een houvast biedt Creative Commons: een alternatief licentiemodel met universele standaardlicenties die mensen toestemming geven om bepaalde handelingen uit te voeren met auteursrechtelijk beschermd materiaal. Kijk eens hoe je dat kunt gebruiken bij het creëren van nieuw materiaal, door via CC afspraken te maken met filmmakers, muzikanten, fotografen etc over het delen en beschikbaar stellen van dat materiaal.

Een aantal issues die ten tafel komen bij het maken van videproducties kunnen worden ondervangen door video te verrijken en verrijkt te presenteren. Ten eerste kan de doorzoekbaarheid van video verbeterd worden door tags toe te voegen (door eigen redacties of door de ‘crowd’). Ten tweede besteden redacties veel tijd aan research en vinden daarbij veel archiefmateriaal dat de uiteindelijke edit niet haalt. In een verrijkte context kan dat materiaal toch aangeboden worden aan liefhebbers met behoefte aan meer diepgang. Ook kan daarbij naar externe bronnen verwezen worden waar kijkers meer informatie kunnen vinden. Verrijkte video biedt dus de mogelijkheid aan de kijker om zelf de opwinding te ervaren van het zelf op ontdekkingsreis te zijn in een archief.

Hoe breng je een online storytelling project van idee tot uitvoering? Wat zijn bekende valkuilen, hoe blijf je scherp en hoe kom je tot een aansprekend resultaat? Vijf stappen voor het vertellen van verhaal: 1. Verkennen, 2. Inzichten verzamelen (interviews publiek), 3. Content, 4. Concept, 5. Uitwerking. En wat zijn de valkuilen?
• Niet genoeg verdiepen in publiek.
• Te veel geïsoleerd nadenken: zorg dat alle afdelingen aan tafel zitten.
• Verdwalen in het Duitse bos (ofwel allerlei zijpaden bewandelen en je verliezen in de details).
• Veel te groot beginnen: denk klein en bouw vanuit daar verder.

Publiek tijdens de ARTtube Academie

Afronding van de dag
Na deze middag vol inspiratie werd door moderator Veerle Devreese gepolst wat de wens voor een volgende Academie zou zijn. Duurzaamheid, publieksbetrokkenheid, financiën? Ideeën genoeg! Zien we jullie volgend jaar weer? 

Een fotoverslag van de ARTtube Academie door Sebastiaan ter Burg is hier te bekijken. Hieronder vind je alle vijf video's in de nieuwe serie Iconische Tentoonstellingen van de 20e eeuw.

5 video's

  • MONDRIAAN – DALÍ: de mono-grafische expositie

    In deze aflevering van de serie ‘Iconische tentoonstellingen van de 20e eeuw’ legt kunsthistoricus Carel Blotkamp uit dat Mondriaans ontwikkeling niet zo logisch en vanzelfsprekend was als gewoonlijk wordt voorgesteld. In deze aflevering komen Mondriaan tentoonstelling uit 1966 en de Dalí tentoonstelling uit 1970 aan bod.

  • Bewogen Beweging – DYLABY: het experiment centraal

    In deze aflevering van de serie ‘Iconische tentoonstellingen van de 20e eeuw’ zoomen we in op de experimentele tentoonstelling. Wat was er daadwerkelijk te zien in Bewogen Beweging in 1961? En in welke zin onderscheidde Dylaby in 1962 zich van traditionele tentoonstellingen?

  • COBRA – MINIMAL ART: introductie van een nieuwe stroming

    In deze aflevering van de serie ‘Iconische tentoonstellingen van de 20e eeuw’ legt kunstenaar Aukje Dekker aan de hand van archiefbeelden van de tentoonstellingen "De experimentele groep" (1949) en "Minimal Art" (1968) uit wat de kracht was van COBRA en minimal art.

  • Sonsbeek ’71 Buiten de perken: expositie in de openbare ruimte

    In deze aflevering van de serie ‘Iconische tentoonstellingen van de 20e eeuw’ leggen critica Lily van Ginneken, kunsthistoricus Carel Blotkamp en tentoonstellingsmaker Saskia Bos uit wat Sonsbeek buiten de perken bedoelde en allemaal omvatte.

  • HET LUMINEUZE BEELD – TALKING BACK TO THE MEDIA: de nieuwe media expositie

    Deze aflevering van de serie ‘Iconische tentoonstellingen van de 20e eeuw’ geeft inzicht in de achtergronden van en ontwikkelingen in de videokunst en de nieuwe mediatentoonstellingen "Het lumineuze beeld" (1984) en "Talking Back To The Media" (1985).

Verder verdiepen