Constantin Brancusi

De beelden van de Roemeense kunstenaar Constantin Brancusi (1876 – 1957) behoren tot mijn favoriete kunstwerken aller tijden.

 

Hij zocht naar de essentie van vormen: hij liet zo veel mogelijk details weg, tot alleen het allerbelangrijkste overbleef. Hierdoor balanceren de beelden op de grens tussen figuratieve en abstracte kunst. Je komt Brancusi’s werk niet heel vaak tegen in Nederland. Het Kröller-Müller Museum heeft een paar werken in de collectie, en soms is het in tentoonstellingen te zien. In Framing Sculpture (Museum Boijmans van Beuningen, 2014) bijvoorbeeld (vanaf 4:15).

Dat het nog best moeilijk is om werken van Brancusi naar een tentoonstelling te halen, zie je in het onderstaande filmpje:

Vorig jaar was werk van Brancusi te zien in Museum de Fundatie, Zwolle. Curator Hans den Hartog Jager legt uit hoe Le Nouveau-Né (De Pasgeborene, 1920) zelfs het startpunt voor de tentoonstelling Zie de Mens vormde.

Ook Doede Hardeman, de samensteller van de tentoonstelling Van Rodin tot Bourgeois: Sculptuur in de 20ste eeuw die vorig jaar in het Gemeentemuseum Den Haag te zien was, noemt Brancusi het hoogtepunt van zijn tentoonstelling. (vanaf minuut 14)

Maar wat maakt Brancusi nou zo bijzonder? In 1904 kwam hij na een lange voettocht door Europa aan in Parijs. De kunstwereld was enorm in beweging: dankzij fotografie konden ineens heel realistische afbeeldingen van de werkelijkheid gemaakt worden, dus kunstenaars hadden ineens veel meer vrijheid om te experimenteren. Brancusi werd een meester in het weglaten. Zo maakte hij een beeld van een hoofd steeds simpeler en simpeler, tot er alleen nog maar een soort ei overbleef. Niet iedereen was klaar voor zulke abstracte kunst.

In 1926 liet Brancusi zijn L'Oiseau dans l'espace (Vogel in de ruimte, 1923) naar New York verschepen voor een tentoonstelling. De douanebeambten geloofden echter niet dat het een kunstwerk was: het leek immers in de verste verte niet op de vogel uit de titel. In plaats van als sculptuur, voerden ze het als gebruiksvoorwerp (categorie: Kitchen Utensils and Hospital Supplies) in, met de bijbehorende hoge invoerbelasting. Brancusi stapte naar de rechter. Na een ingewikkelde discussie over de definitie van kunst, kreeg hij ten slotte gelijk: abstracte beelden konden voortaan officieel kunst zijn.

 

Brancusi’s werkplaats. Foto: Piero Sierra via Flickr.

Ook Brancusi’s atelier was bijzonder. Hij zag het als één grote kunstinstallatie: de beelden stonden op speciale sokkels, waardoor ze nog beter uitkwamen, en alles had een perfect doordachte plek. De kunstenaar liet het atelier in z’n geheel na aan de Franse staat, op voorwaarde dat alles precies zo bleef zoals hij het had achtergelaten. Je kunt het nog altijd bezoeken, midden in Parijs: alsof de kunstenaar ieder moment binnen kan lopen om aan de slag te gaan. Kijk hier voor meer informatie.

4 video's

  • Van Rodin tot Bourgeois: Sculptuur in de 20ste eeuw

    Video over de ontwikkeling van de westerse beeldhouwkunst bij de grote tentoonstelling in Gemeentemuseum Den Haag.

  • Zie de mens

    Honderd portretten van honderd kunstenaars. Van elk jaar één portret. Samengesteld door kunstcriticus Hans den Hartog Jager.

  • Framing Sculpture

    Reis mee met conservatoren Peter van der Coelen en Francesco Stocchi door de tijd van Brancusi, Man Ray en Medardo Rosso.

  • Zoektocht naar de Slapende Muze

    Wat moet er allemaal gebeuren om het belangrijke werk: 'De Slapende Muze' in het kader van een tentoonstelling naar het Boijmans te krijgen?